Kỳ lạ: Khu đất ở làng gốm Chăm Bàu Trúc múc lên rồi lại tự đầy

Khu đất sét độc đáo bên bờ sông Quao

Khu đất sét bên bờ sông Quao được người dân địa phương gọi là cánh đồng Nu Lanh. Khu đất sét này chính là nơi cung cấp nguyên liệu cho các nghệ nhân làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) làm nên những sản phẩm bằng gốm nổi tiếng cả vùng.

Điều kỳ lạ là người dân cứ múc đất, ở khu vực đó đất lại đầy lên theo thời gian. 

Là người hiểu rõ cánh đồng Nu Lanh, ông Đàng Chí Quyết (Bí thư chi bộ thôn Bàu Trúc) chia sẻ, cánh đồng Nu Lanh được các gia đình người Chăm dùng để trồng lúa 1 vụ, còn 1 vụ để cho các trai tráng, nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc đến múc đất về làm gốm.

Ông Quyết chia sẻ: “Suốt nhiều năm qua, bà con ở đây rất ý thức trong việc lấy nguyên liệu để làm gốm, cụ thể là ở một cánh đồng nào đó họ lấy thấy tạm đủ rồi mới di chuyển sang cánh đồng khác. Cứ như thế cánh đồng Nu Lanh đến nay vẫn được bồi đắp mà không bị mất đi”.

“Chỉ có đất sét ở cánh đồng sông Quao mới làm ra được các sản phẩm gốm bằng tay, còn đất chỗ khác thì không thể làm được” – ông Quyết chia sẻ thêm.

Một số người cao tuổi ở làng gốm Chăm Bàu Trúc cho biết, thông thường, cứ thu hoạch lúa xong (khoảng cuối tháng 4 dương lịch), bà con đến cánh đồng Nu Lanh múc đất sét. Sở dĩ cứ múc đất hõm xuống lại đầy lên là do cánh đồng này nằm ở ngã 3 sông Quao, cứ mưa to, cánh đồng lại ngập trắng và được bồi đắp phù sa lẫn đất sét từ thượng nguồn đưa xuống.

Sau vụ gặt, các chủ lò gốm đến cánh đồng Nu Lanh mua đất sét của chủ ruộng. Quy trình lấy đất sét được thực hiện bằng cách cào đất trên bề mặt ruộng bỏ qua một bên, đào lấy đất sét bên dưới, sau đó lấp lại như cũ.

Người dân ở đây rất ý thức là khi đào để lấy đất sét sẽ không đào quá sâu, để sau mỗi mùa mưa, phù sa và đất sét mới kịp bồi đắp.

Nghề gốm Chăm Bàu Trúc giữ lửa trăm năm

Theo truyền thống nơi đây, đất sét sau khi múc từ cánh đồng Nu Lanh về được đập nhuyễn, rồi pha trộn với 1 ít cát trắng, loại hạt nhỏ, rồi chế tác nên các sản phẩm gốm.

Chia sẻ về cách làm gốm, ông Phú Hữu Minh Thuần – Giám đốc Hợp tác xã Gốm Chăm Bàu Trúc cho biết, khâu chuẩn bị đất phải rất kỹ lưỡng, chỉ cần sót ít bụi bẩn thì sản phẩm gốm sau khi nung sẽ bị nứt, hư hỏng ngay.

Người làm gốm ở Bàu Trúc gửi cả tình cảm, tâm huyết của mình vào từng sản phẩm. Do đó, sản phẩm gốm của mỗi người thợ đều có những nét tinh tế riêng không thể trộn lẫn được. Đất sét sau khi nặn thành các sản phẩm gốm không đưa vào lò nung bằng điện hay than mà dùng củi đốt khoảng 4-5 tiếng. Điều này cũng tạo nên nét riêng cho gốm Bàu Trúc.

“Trải qua hàng trăm năm, nghề làm gốm của đồng bào Chăm ở làng Bàu Trúc vẫn lưu giữ trọn vẹn những giá trị nghệ thuật ban đầu. Biết bao thế hệ nghệ nhân với nguồn cảm hứng vô tận đã thổi hồn vào đất và giữ lửa cho nghề gốm truyền thống”, ông Thuần chia sẻ.

Nghệ thuật làm gốm Chăm ở Bàu Trúc được đón nhận bằng ghi danh của UNESCO vào danh sách “Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” vào năm 2023. Đây là làng gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á còn duy trì kỹ thuật “làm bằng tay, xoay bằng mông”, nung lộ thiên, tạo nên các sản phẩm độc bản mang đậm bản sắc văn hóa.

Hồn gốm Bàu Trúc

Gốm Bàu Trúc là sản phẩm của một trong hai làng nghề gốm thủ công cổ xưa nhất vùng Đông Nam Á, nằm cách thị xã Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận khoảng 10km về phía Nam. Người thợ gốm Chăm tiếp quản kỹ thuật làm gốm từ rất sớm (10 tuổi) rồi đời nọ tiếp nối đời kia đã lưu giữ,