Điều đáng chú ý, đây không còn chỉ là giấc mơ của người hâm mộ hàng không hay hiệu ứng từ Hollywood, mà đang dần trở thành hiện thực nhờ một dự luật mới tại Quốc hội Mỹ.
Tiêm kích F-14 của Hải quân Mỹ. (Nguồn: X)
F-14 Tomcat chính thức phục vụ trong Hải quân Mỹ từ năm 1975 và nhanh chóng trở thành một trong những chiến đấu cơ nổi tiếng nhất thế giới. Với thiết kế cánh cụp cánh xòe độc đáo, tốc độ cao, hỏa lực mạnh và vẻ ngoài đầy uy lực, chiếc máy bay này đã trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng sau khi xuất hiện trong bộ phim Top Gun năm 1986 với tài tử Tom Cruise trong vai phi công Maverick.
Dù Hải quân Mỹ đã cho toàn bộ F-14 nghỉ hưu từ năm 2006, sức hút của dòng máy bay này chưa bao giờ biến mất. Bộ phim Top Gun: Maverick ra mắt năm 2022 tiếp tục thổi bùng niềm đam mê đó bằng cảnh chiếc F-14 tham gia trận không chiến với một tiêm kích thế hệ mới được cho là Su-57 của Nga. Tuy nhiên, các cảnh bay trong phim đều được dựng kỹ thuật số vì không còn chiếc F-14 nào đủ điều kiện cất cánh.
Giờ đây, điều đó có thể thay đổi. Một dự luật mang tên “Đạo luật Maverick”, do hai Thượng nghị sĩ Tim Sheehy và Mark Kelly bảo trợ, đã được Thượng viện Mỹ thông qua vào cuối tháng 4/2026 và đang chờ Hạ viện bỏ phiếu. Nếu được phê chuẩn, Bộ trưởng Hải quân Mỹ sẽ được phép chuyển giao ba chiếc F-14D Tomcat cho Ủy ban Trung tâm Không gian và Tên lửa Mỹ tại Huntsville, bang Alabama.
Điểm gây chú ý nhất là dự luật yêu cầu ít nhất một trong ba chiếc phải có khả năng bay trở lại.
Ba chiếc F-14D được nhắc tới hiện đang nằm trong “nghĩa địa máy bay” AMARG tại căn cứ Davis-Monthan ở Arizona. Đây được xem là những chiếc F-14D cuối cùng còn tồn tại trong kho lưu trữ quân sự Mỹ.
Theo nội dung dự luật, mọi chi phí vận chuyển, bảo dưỡng và vận hành sẽ do Ủy ban tại Huntsville chi trả. Hải quân Mỹ không bắt buộc phải phục hồi máy bay trước khi bàn giao, nhưng có thể cung cấp tài liệu kỹ thuật và các phụ tùng dư thừa để hỗ trợ quá trình khôi phục.
Đặc biệt, dự luật còn cho phép hợp tác với các tổ chức phi lợi nhuận nhằm phục hồi và vận hành máy bay cho mục đích trình diễn hàng không, triển lãm công cộng và các sự kiện kỷ niệm nhằm bảo tồn di sản hàng không hải quân Mỹ.
Dù vậy, chiếc F-14 được khôi phục sẽ không mang khả năng chiến đấu. Dự luật nhấn mạnh máy bay sẽ không được phép sử dụng làm nền tảng phóng hoặc thả vũ khí dưới bất kỳ hình thức nào.
Thông tin này càng gây chú ý vì trong nhiều năm qua, Washington gần như tìm mọi cách để “xóa sổ” F-14 khỏi thế giới hoạt động thực tế nhằm ngăn phụ tùng rơi vào tay Iran — quốc gia duy nhất ngoài Mỹ từng vận hành loại tiêm kích này.
Sau khi F-14 “nghỉ hưu” năm 2006, phần lớn máy bay đã bị đưa tới bãi AMARG ở Arizona. Tuy nhiên, thay vì được niêm cất để có thể tái sử dụng trong tương lai như nhiều loại chiến đấu cơ khác, hầu hết F-14 đã bị Mỹ cố tình phá hủy từ năm 2007 đến 2009. Nhiều chiếc bị nghiền nát hoàn toàn thành phế liệu để ngăn Iran lấy phụ tùng thay thế.
Dù vẫn còn một số chiếc F-14 được trưng bày tại bảo tàng và căn cứ quân sự trên khắp nước Mỹ, không chiếc nào được phép phục hồi khả năng bay trong gần hai thập kỷ qua.
Lý do chính nằm ở Iran. Trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Quốc vương Shah Mohammad Reza Pahlavi đã mua 79 chiếc F-14A cùng radar hiện đại và tên lửa AIM-54 Phoenix từ Mỹ, biến Iran thành quốc gia duy nhất ngoài Hải quân Mỹ sở hữu Tomcat.
Sau khi chế độ Shah sụp đổ, Mỹ áp đặt lệnh cấm vận nhằm ngăn chính quyền mới của Iran sử dụng các vũ khí Mỹ sản xuất. Thế nhưng, Tehran vẫn tìm cách duy trì hoạt động của F-14 trong nhiều thập kỷ bằng cách mua phụ tùng qua thị trường chợ đen, bên trung gian và tự nội địa hóa linh kiện.
Trong chiến tranh Iran – Iraq những năm 1980, F-14 Iran từng tham chiến chống lại các tiêm kích MiG-21, MiG-25 và Mirage F1. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là một trong những lần hiếm hoi F-14 tham gia chiến đấu cường độ cao ngoài Hải quân Mỹ.
Theo một số báo cáo trước cuộc xung đột Iran – Israel năm 2025, Iran vẫn còn khoảng 24 đến 30 chiếc F-14 hoạt động. Tuy nhiên, Israel tuyên bố đã phá hủy nhiều chiếc trong các đợt không kích vào sân bay Isfahan và Mehrabad hồi tháng 3/2026. Điều này làm dấy lên suy đoán rằng hạm đội Tomcat của Iran có thể gần như đã bị xóa sổ hoàn toàn.
Việc Quốc hội Mỹ bất ngờ xem xét cho phép F-14 bay trở lại đã gây chú ý lớn. Với người hâm mộ hàng không, đây không chỉ là sự hồi sinh của một chiến đấu cơ huyền thoại, mà còn là sự trở lại của biểu tượng từng thống trị bầu trời trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Mỹ và Israel phối hợp tấn công những tiêm kích F-14 Tomcat cuối cùng của Iran
