Một nghiên cứu mang tính đột phá từ Đại học Bang Pennsylvania (Mỹ), được công bố trên tạp chí Nature Neuroscience đã mở ra cái nhìn mới mẻ về sợi dây liên kết mật thiết giữa vận động cơ thể và sức khỏe trí não.
Theo đó, các nhà khoa học phát hiện rằng những cử động co cơ bụng tưởng chừng đơn giản khi đi bộ hay vận động nhẹ lại có khả năng kích hoạt một cơ chế thủy lực đặc biệt. Cơ chế này giúp não bộ dịch chuyển một cách tinh vi bên trong hộp sọ chứa đầy dịch, từ đó thúc đẩy dòng chảy của dịch não tủy để tẩy rửa các chất thải tích tụ, góp phần bảo vệ hệ thần kinh một cách hiệu quả.
Đây không phải là một chuyển động ngẫu nhiên, mà là kết quả của một hệ thống thủy lực tự nhiên mà từ lâu khoa học vẫn chưa thể hiểu rõ. Giáo sư Patrick Drew, Phó giám đốc Viện Khoa học Đời sống Huck tại Đại học Bang Pennsylvania nhấn mạnh, nghiên cứu này giải thích cách cơ thể vận động có thể trở thành một cơ chế sinh lý quan trọng giúp duy trì sự khỏe mạnh của não bộ.
Ông Drew ví quá trình này tương tự hoạt động của hệ thống thủy lực trên các loại máy móc hạng nặng như xe nâng hay máy xúc. Cụ thể, mỗi khi cơ bụng căng lên, áp lực sẽ đẩy máu từ khoang bụng vào mạng lưới tĩnh mạch đốt sống nối liền với tủy sống và não bộ, tạo ra một lực đẩy nhẹ khiến não bộ dịch chuyển.
Những cử động co cơ bụng tưởng chừng đơn giản có thể thúc đẩy dịch não tủy loại bỏ chất thải tích tụ, góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ. Hình minh họa: iStock
Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng kính hiển vi 2 photon hiện đại để quan sát trực tiếp não bộ của chuột sống khi chúng di chuyển trên máy chạy bộ. Kết quả cho thấy não bắt đầu chuyển động chỉ vài mili giây trước khi chuột thực hiện bước chân, ngay đúng khoảnh khắc cơ bụng co lại.
Thậm chí, trong các thử nghiệm bổ sung trên chuột đã được gây mê nhẹ, việc sử dụng cảm biến áp lực quấn quanh bụng để tạo lực ép tương đương mức đo huyết áp thông thường ở người vẫn khiến não chuột dịch chuyển theo đúng cách thức đó. Điều này khẳng định chính áp lực từ cơ bụng, chứ không phải nhịp thở hay nhịp tim, mới là tác nhân chính dẫn đến hiện tượng này.
Dưới góc độ mô phỏng máy tính, Giáo sư Francesco Costanzo từ Đại học Bang Pennsylvania đã mô tả cấu trúc não bộ như một miếng bọt biển mềm mại với khung đỡ linh hoạt cho phép dịch lỏng lưu thông qua các khe hở. Trong mô hình này, não bộ được ví như một miếng bọt biển bẩn, và động tác co cơ bụng đóng vai trò như hành động vắt nước dưới vòi để rửa trôi bụi bẩn từ miếng bọt.
Những tính toán chuyên sâu cho thấy lực ép nhẹ nhàng này đủ sức thúc đẩy dịch não tủy lưu thông mạnh mẽ hơn, giúp quét sạch các protein độc hại và những chất không cần thiết ra khỏi não bộ.
Khám phá này đã bổ sung thêm một khía cạnh quan trọng cho y học, bởi trước đây chúng ta thường chỉ biết đến quá trình làm sạch não diễn ra trong khi ngủ. Nhưng giờ đây, nghiên cứu mới gợi ý thêm rằng các hoạt động ban ngày cũng đóng góp phần quan trọng không kém.
Những chuyển động cơ bụng, tuy rất nhỏ, nhưng lại diễn ra thường xuyên mỗi khi chúng ta đi bộ, siết chặt cơ bụng trong các tư thế yoga hay thậm chí là lúc đứng dậy khỏi ghế. Đây chính là lời giải thích khoa học cho việc tại sao hoạt động thể chất thường xuyên lại giúp ích cho não bộ và giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh liên quan đến sự tích tụ chất thải.
Trong tương lai, các nhà khoa học dự kiến sẽ nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của tình trạng béo phì cũng như cách não bộ cảm nhận các tín hiệu cơ học này, nhằm áp dụng rộng rãi những hiểu biết trên vào việc chăm sóc sức khỏe con người lâu dài.
