Sáng 11/5, Bộ Y tế phối hợp cùng Bệnh viện Mắt Trung ương khởi động Chương trình điều tra đánh giá nhanh tỷ lệ mù lòa có thể phòng tránh được tại Việt Nam (RAAB 2026).
Đây là cuộc điều tra quy mô toàn quốc đầu tiên sau hơn một thập kỷ nhằm cập nhật thực trạng mù lòa, nguyên nhân gây giảm thị lực và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt của người dân, qua đó tạo nền tảng dữ liệu phục vụ xây dựng chính sách phòng chống mù lòa và chăm sóc mắt trong giai đoạn mới.
GS.TS Trần Văn Thuấn – Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu.
Việt Nam ước tính có khoảng 2 triệu người mù hoặc giảm thị lực
Phát biểu tại lễ khởi động, GS.TS Trần Văn Thuấn – Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia nhấn mạnh: phòng chống mù lòa không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành nhãn khoa mà còn là vấn đề của công bằng xã hội và phát triển con người.
Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, đôi mắt không chỉ là giác quan mà còn là “cửa sổ của tri thức, của lao động và của chất lượng sống”. Một người mất thị lực sẽ mất đi nhiều cơ hội học tập, lao động, giao tiếp và hòa nhập xã hội; đồng thời tạo thêm gánh nặng kinh tế, chăm sóc cho gia đình và cộng đồng.
Hiện Việt Nam ước tính có khoảng 2 triệu người mù hoặc giảm thị lực, trong đó khoảng 80% nguyên nhân gây mù có thể phòng ngừa hoặc điều trị được nếu được phát hiện sớm, quản lý tốt và tiếp cận dịch vụ kịp thời. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm đục thể thủy tinh, glôcôm, tật khúc xạ và nhiều bệnh lý mắt khác.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đánh giá, trong nhiều năm qua, chuyên ngành Mắt Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực như củng cố hệ thống nhãn khoa từ trung ương đến địa phương; mở rộng phẫu thuật đục thủy tinh thể; triển khai sàng lọc tật khúc xạ, quản lý bệnh võng mạc do đái tháo đường và chăm sóc mắt cộng đồng.
Tuy nhiên, mô hình bệnh tật về mắt đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của già hóa dân số, gia tăng các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp cùng sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền.
“Dữ liệu về tỷ lệ mù lòa, nguyên nhân gây mù, độ bao phủ phẫu thuật đục thể thủy tinh, chất lượng dịch vụ và rào cản tiếp cận của người dân cần được cập nhật đầy đủ hơn, chính xác hơn, phù hợp hơn với bối cảnh hiện nay”- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nói.
Các đại biểu tham dự chương trình.
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, RAAB 2026 không chỉ là một cuộc điều tra chuyên môn mà còn là bước khởi đầu để “xây dựng chính sách bằng bằng chứng, phân bổ nguồn lực bằng dữ liệu, tổ chức dịch vụ theo đúng nhu cầu thực tế của người dân”.
Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị Bệnh viện Mắt Trung ương phối hợp chặt chẽ với các địa phương, chuyên gia quốc tế và các tổ chức đồng hành để triển khai chương trình bảo đảm khoa học, khách quan, chuẩn hóa và có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Cùng đó Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu dữ liệu thu thập phải “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, phục vụ trực tiếp cho chiến lược quốc gia về phòng chống mù lòa trong giai đoạn mới.
Cũng theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, ngành Mắt cần chuyển mạnh từ điều trị đơn lẻ sang chăm sóc mắt toàn diện; từ tiếp cận theo bệnh viện sang dựa vào cộng đồng; từ can thiệp muộn sang phát hiện sớm và quản lý liên tục; đồng thời gắn chăm sóc mắt với y tế cơ sở, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sức khỏe học đường và chuyển đổi số y tế.
“Một nền y tế nhân văn là nền y tế không để người dân mất đi ánh sáng chỉ vì bệnh có thể phòng, có thể phát hiện, có thể điều trị nhưng không được tiếp cận kịp thời”- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.
Gần 16.000 người được khảo sát tại 317 cụm điều tra trên toàn quốc
PGS.TS Phạm Ngọc Đông – Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương phát biểu.
Phát biểu tại lễ khởi động, PGS.TS Phạm Ngọc Đông – Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, các số liệu về cơ cấu bệnh lý mắt, tỷ lệ mắc bệnh và nguyên nhân gây bệnh là cơ sở rất quan trọng để các địa phương và quốc gia xây dựng kế hoạch chăm sóc mắt, phòng chống mù lòa, phát triển nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng phù hợp.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Việt Nam từng thực hiện các cuộc điều tra về mù lòa có thể phòng tránh được vào các năm 2007 và 2015. Từ kết quả các cuộc điều tra này, ngành y tế đã xác định được những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa như đục thủy tinh thể, glôcôm… qua đó triển khai hiệu quả các chiến dịch phòng chống mù lòa trên phạm vi toàn quốc.
“Mô hình chăm sóc mắt dựa vào cộng đồng cũng được hình thành, đưa dịch vụ nhãn khoa từ bệnh viện trung ương về tuyến tỉnh, tuyến huyện. Việt Nam đã thành công trong thanh toán bệnh mắt hột, giảm số mù lòa tồn đọng do đục thể thủy tinh, đồng thời phát triển hệ thống chăm sóc các bệnh mắt không lây nhiễm như tật khúc xạ, bệnh võng mạc do đái tháo đường”, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết.
Sau hơn 10 năm kể từ cuộc điều tra gần nhất, cùng với sự thay đổi mạnh mẽ của kinh tế – xã hội và mô hình bệnh tật, ngành Mắt cần những số liệu mới để xác định chính xác: ai đang mắc bệnh mắt, mắc bệnh gì, nguyên nhân do đâu và tập trung ở khu vực nào.
“Với những số liệu này, ngành Y tế nói chung, ngành Mắt nói riêng sẽ xây dựng được chiến lược phát triển phù hợp nhất, nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc mắt cho người dân trong giai đoạn mới”, PGS.TS Phạm Ngọc Đông nói.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cùng các đại biểu chính thức khởi động Chương trình.
Theo Bệnh viện Mắt Trung ương, cuộc điều tra RAAB 2026 có sự tham gia của 48 điều tra viên đến từ 12 tỉnh, triển khai tại 317 cụm điều tra với tổng số 15.850 người được khảo sát. Các điều tra viên là bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa mắt cùng cán bộ y tế cơ sở sẽ trực tiếp đến từng địa bàn để khám sàng lọc và thu thập dữ liệu thực tế.
Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương đánh giá, đây là nhiệm vụ có áp lực lớn bởi nhiều điều tra viên phải tạm rời công việc khám chữa bệnh thường ngày để tham gia khảo sát thực địa trong bối cảnh các bệnh viện đang thực hiện cơ chế tự chủ.
“Tuy nhiên, các bệnh viện Mắt, các khoa Mắt vẫn sẵn sàng cử cán bộ tham gia cuộc điều tra vì lợi ích của địa phương và quốc gia”- PGS.TS Phạm Ngọc Đông chia sẻ.
Theo lãnh đạo Bệnh viện Mắt Trung ương, mỗi ca khám thực địa, mỗi bảng hỏi hoàn thành sẽ là nền tảng để thay đổi chất lượng chăm sóc mắt và thị lực cho hàng triệu người dân Việt Nam trong tương lai.
“Giàu hai con mắt, khó đôi bàn tay. Bảo vệ đôi mắt cho nhân dân chính là bảo vệ nguồn lực quý giá nhất của quốc gia”, PGS.TS Phạm Ngọc Đông nhấn mạnh.
Chuyển từ điều trị đơn lẻ sang chăm sóc mắt toàn diện
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh Dương Huy Lương, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam – GS.TS Tôn Thị Kim Thanh, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương Phạm Ngọc Đông và các đại biểu lễ khởi động.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cũng đề nghị chuyên ngành Mắt xem RAAB 2026 như điểm khởi đầu cho một tầm nhìn lớn hơn: chuyển mạnh từ điều trị đơn lẻ sang chăm sóc mắt toàn diện; từ tiếp cận theo bệnh viện sang chăm sóc dựa vào cộng đồng; từ can thiệp muộn sang phát hiện sớm và quản lý liên tục; từ hoạt động phong trào sang quản trị bằng dữ liệu và chuẩn chất lượng.
Trong giai đoạn tới, chăm sóc mắt cần gắn chặt hơn với y tế cơ sở, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, sức khỏe học đường cũng như chuyển đổi số và hồ sơ sức khỏe điện tử.
Tại lễ khởi động, lãnh đạo Bộ Y tế và Bệnh viện Mắt Trung ương cũng ghi nhận sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các chuyên gia nước ngoài như Orbis, Fred Hollows Foundation, Eye Care Foundation, Brien Holden Vision Institute… trong hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo chuyên gia và kinh phí triển khai chương trình.
Những hỗ trợ về kỹ thuật, đào tạo và kinh phí được đánh giá có ý nghĩa quan trọng giúp cuộc điều tra thực hiện đúng chuẩn quốc tế và bảo đảm chất lượng dữ liệu.
Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, một nền y tế nhân văn là nền y tế không để người dân mất đi ánh sáng chỉ vì bệnh có thể phòng, có thể điều trị nhưng không được tiếp cận dịch vụ kịp thời. Vì vậy, kết quả của RAAB 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra bộ dữ liệu có giá trị, làm nền tảng cho chiến lược quốc gia về phòng chống mù lòa và chăm sóc mắt trong giai đoạn mới; góp phần bảo vệ và gìn giữ ánh sáng cho người dân Việt Nam một cách công bằng, bền vững và nhân văn.
Sau ca ghép giác mạc, nữ bệnh nhân mù loà 10 năm vỡ oà xúc động, mong sớm về quê nhìn thấy người thân
