Là người có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy Sinh học chuyên sâu, từng đồng hành cùng nhiều thế hệ học sinh chinh phục ước mơ bước chân vào khối ngành Sức khỏe thầy Nguyễn Duy Khánh (Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) đã có những chia sẻ với Suckhoedoisongg.vn về vấn đề này
Thầy Nguyễn Duy Khánh.
Sinh học là nền tảng tư duy thay vì môn thi đơn thuần
Theo thầy Nguyễn Duy Khánh, khi bàn về đầu vào khối ngành Sức khỏe, cần nhìn nhận đây là một lĩnh vực khoa học đặc thù chứ không chỉ là một ngành đào tạo nghề thông thường. Người học không chỉ cần phẩm chất nhân văn mà trước hết phải có năng lực tiếp nhận và xử lý tri thức khoa học sự sống ở cường độ rất cao.
Nhiều ý kiến hiện nay đang đánh giá thấp vai trò của Sinh học bậc phổ thông khi đưa vào các tổ hợp xét tuyển thiếu tính liên kết với khoa học sự sống. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn các học phần cốt lõi trong lộ trình đào tạo Y khoa tại các trường uy tín hiện nay đều được xây dựng trực tiếp trên nền tư duy này.
Thầy Khánh phân tích: “Khi học Giải phẫu – Sinh lý, sinh viên phải hiểu logic hoạt động của cơ thể sống, cơ chế điều hòa nội môi, dẫn truyền thần kinh hay hô hấp tế bào. Những khái niệm này đều đã được đặt nền móng từ Sinh học phổ thông. Đến các môn chuyên sâu như Di truyền y học hay Sinh học phân tử, nếu không có nền tảng cơ sở, sinh viên gần như phải học lại ngôn ngữ gốc trước khi tiếp cận kiến thức đại học. Ngay cả môn Mô phôi học cũng cần tư duy hình dung sự phát triển của tế bào và cơ quan theo thời gian – một dạng tư duy sinh học đặc thù chứ không phải ghi nhớ đơn thuần”.
Thực tế quan sát cho thấy, những sinh viên có nền Sinh học tốt thường thích nghi nhanh, không bị choáng ngợp trước khối lượng thuật ngữ khổng lồ. Ngược lại, những em yếu nền tảng thường rơi vào trạng thái học thuộc lòng cưỡng ép, thiếu khả năng liên kết bản chất. Đây chính là cú sốc học thuật phổ biến dẫn đến hụt hơi trong lộ trình đào tạo bác sĩ khắc nghiệt.
Sinh học và Hóa học là nền tảng khoa học không thể thay thế
Trước quan điểm đưa môn Ngữ văn, Lịch sử vào xét tuyển để bác sĩ nhân văn hơn, thầy Khánh thẳng thắn cho rằng cần phân biệt rõ giữa phẩm chất nhân văn của người thầy thuốc và năng lực khoa học thực nghiệm để đào tạo thành bác sĩ. Hai yếu tố này bổ trợ nhưng không thể thay thế cho nhau trong đào tạo Y khoa.
Thầy Khánh và học trò trong giờ học bộ môn Sinh học.
“Ngữ văn hay Lịch sử giúp học sinh phát triển chiều sâu cảm xúc và nhận thức xã hội, đó là điều tích cực. Nhưng đào tạo bác sĩ yêu cầu tư duy logic hệ thống và độ chính xác cực cao. Một người có thể viết văn hay nhưng chưa chắc có khả năng hiểu cơ chế sốc phản vệ, đọc kết quả khí máu động mạch hay phân tích tương tác thuốc. Nếu dùng các tổ hợp xã hội để xét tuyển vào khối ngành Sức khỏe mà không có cơ chế bù đắp nền tảng khoa học tự nhiên đủ mạnh thì đó là một sự đánh đổi mạo hiểm về năng lực tư duy”, thầy Khánh chia sẻ.
Nguy hiểm nhất không nằm ở điểm số đầu vào, mà ở nguy cơ lệch hệ tư duy. Y học hiện đại đòi hỏi tư duy cơ chế: vì sao bệnh sinh ra, vì sao thuốc tác động được và cơ thể đáp ứng ra sao. Muốn đạt tới tầng tư duy thực chứng đó, Sinh học và Hóa học chính là nền móng không thể thay thế.
Áp lực bù đắp lỗ hổng kiến thức trong lộ trình đào tạo khắt khe
Với kinh nghiệm tiếp xúc nhiều thế hệ thí sinh, thầy Khánh đưa ra lời khuyên thực tế: Đào tạo Y khoa không phải lộ trình có khoảng trống đủ lớn để sinh viên vừa học kiến thức mới vừa lo bù đắp nền tảng cũ. Tốc độ đào tạo nhanh và áp lực học thuật rất dễ khiến những em vào ngành bằng các tổ hợp môn học thiếu tính liên kết khoa học bị kiệt sức.
Thầy Khánh nhấn mạnh: “Sự hụt hơi thường bộc lộ rõ nhất ở giai đoạn học bệnh học, dược lý, sinh lý bệnh – tức là khi kiến thức cần khả năng liên kết cơ chế sâu. Nếu lựa chọn vào khối ngành Sức khỏe bằng tổ hợp xã hội, các em phải chuẩn bị tâm thế cực kỳ nghiêm túc: phải tự học bổ sung Sinh học từ sớm, rèn lại tư duy khoa học và hiểu rằng mình đang bước vào một môi trường đào tạo vô cùng khắt khe”.
Vị chuyên gia này khẳng định, “việc đa dạng hóa cơ hội đầu vào là cần thiết, nhưng với một ngành liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người, việc giữ chuẩn nền tảng khoa học thực nghiệm là điều cốt tử. Bởi cuối cùng, người chịu tác động không chỉ là cá nhân sinh viên, mà chính là chất lượng của đội ngũ bác sĩ và sự an toàn của người bệnh trong tương lai”.
Đại học Y Hà Nội lý giải việc tăng chỉ tiêu Y khoa và đổi mới tổ hợp xét tuyển
